Их Британийн эрдэмтэд альцхаймер өвчний ихэнх тохиолдол APOE хэмээх генийн тодорхой хувилбаруудтай холбоотой байж болзошгүйг тогтоосон нь уг өвчнийг эрт илрүүлэх, урьдчилан сэргийлэх шинэ боломжийг нээж байна.

University College London-ийн судлаачид 2026 оны эхээр нийтэлсэн судалгаагаараа альцхаймер өвчний 70–90 гаруй хувь нь APOE генийн хувилбаруудтай холбоотой байж болзошгүйг тогтоожээ. Уг судалгаанд хэдэн зуун мянган хүний генетикийн мэдээллийг ашигласан бөгөөд өмнө нь “саармаг” гэж үзэгддэг байсан APOE ε3 хувилбар хүртэл өвчний эрсдэлд тодорхой хэмжээгээр нөлөөлж болохыг онцолсон байна. Судалгааны үр дүнг олон улсын хянан магадлагдсан “npj Dementia” сэтгүүлд хэвлүүлжээ.

Судалгааг удирдсан эрдэмтдийн нэг нь “Альцхаймерийн эрсдэлийг ганц генээр бүрэн тайлбарлана гэж хэлэхэд эрт ч гэлээ бидний олсон холбоо урьд өмнөхөөс илүү хүчтэй, системтэй нотолгоо болж байна” хэмээн мэдэгдсэн байна. 

Тэдний үзэж байгаагаар APOE ген нь тархинд өөх тосны солилцоог зохицуулах үүрэгтэй бөгөөд энэ үйл явц алдагдсанаар мэдрэлийн эсүүд гэмтэх, улмаар ой тогтоолт муудах зэрэг альцхаймерийн шинж тэмдэг илрэх магадлал нэмэгддэг аж.

Мэргэжилтнүүдийн хувьд энэхүү нээлтийг “эрсдэлийн шинэ зураглал” гэж үзэж байна. Мэдрэл судлалын чиглэлээр ажилладаг зарим эксперт “Хэрэв APOE генийн нөлөөллийг илүү нарийвчлалтай ойлгож чадвал бид альцхаймерийг зөвхөн эмчлэх биш, бүр эхлэхээс нь өмнө зогсоох боломжтой” хэмээн тайлбарлажээ. Өөрөөр хэлбэл, ирээдүйд хүмүүс генийн шинжилгээ өгснөөр өөрийн эрсдэлийг эрт мэдэж, амьдралын хэв маягаа өөрчлөх, урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээ авах боломжтой болох юм.

Гэхдээ судлаачид нэг чухал зүйлийг онцолж байна. Энэ ген байлаа гээд заавал альцхаймер тусна гэсэн үг биш бөгөөд нойр, хооллолт, хөдөлгөөн, стресс зэрэг амьдралын хэв маяг өвчний эрсдэлд мөн хүчтэй нөлөөлдөг хэвээр байна. Тиймээс генетик ба орчны хүчин зүйлсийг хамтад нь авч үзэх нь хамгийн зөв хандлага гэж үзэж байна.

Энэхүү судалгааны ач холбогдлыг ойлгохын тулд бодит жишээг авч үзвэл, 65 настай, ой тогтоолт муудаж эхэлсэн нэгэн эмэгтэй генийн шинжилгээ өгснөөр APOE ε4 хувилбартай гэдгээ мэдсэн байна. Үүний дараа тэрээр эмчийн зөвлөгөөгөөр хооллолтоо өөрчилж, дасгал хөдөлгөөнөө нэмж, ой тогтоолт дэмжих дасгал хийж эхэлснээр өвчний явцыг удаашруулах боломжтой болжээ. Ийм төрлийн хувь хүний онцлогт тулгуурласан хандлага нь цаашид альцхаймерийн эсрэг тэмцлийн гол чиглэл болох төлөвтэй байна.

Судлаачдын дараагийн зорилго нь APOE генийг шууд онилсон эмчилгээ хөгжүүлэх бөгөөд хэрэв амжилттай болбол альцхаймерийг дэлхий даяар хамгийн түгээмэл мэдрэлийн өвчнүүдийн нэг байхаас нь бууруулах бодит боломж бүрдэх юм.