Үр хүүхэд, сурагч, цэцэрлэгийн ангийн хүүхдүүдээ хэрхэн шийтгэхээ манай эцэг, эхчүүд, багш нар мэддэггүй. Бидний хэлдэг “Хүүхдийг зодох” гэдэг илэрхийлэл өөрөө буруу. Зодох гэдгийг хар ухаанаар бодоход гэмтэл учиртал цохиж, алгадаж, үстэх, эсвэл уурандаа зодоон хийх гэх мэт хэрцгий зүйл төсөөлдөг. Эцэг, эхчүүд сүүлийн үед “Бай бай өгнө” гэдэг үг их хэрэглэх болсон нь арай тохирсон гэмээр.

Хүүхдийг ер нь зодох ёстой юу гэдэгт эцэг, эхчүүд болно, болохгүй гэсэн хоёр байр суурьт хуваагддаг. Товчхон хэлэхэд сэтгэл хөдлөлөө барьж дийлдэггүй, огцом ууртай, тэвчээр муутай, хэрцгий зан төлөвтэй хүн бол хэзээ ч хүүхдээ, сурагчаа цохиж, алгадаж болохгүй. Дээрх ангиллуудад багтахгүй бол танд хүүхдээ буруу зүйл хийсэн үед нь шийтгэх “эрх” өгч болно.

Хүүхдээ цохиж шийтгэхэд хэд хэдэн дүрэм бий. Хэзээд санаж явах учиртай эн тэргүүний дүрэм бол хүүхдийнхээ бөгс рүү л алгадах юм. Чингэхдээ ямар нэг улайлт, шарх үлдээж болохгүй. Хэрэлдэж байгаа эхнэр, нөхөр, эсвэл хоёр эмэгтэй хүн л нэгнээ хацар дээр нь алгаддаг. Хүүхдийн гар, гарын булчин, хацар, толгой, хөл гээд бөгснөөс нь өөр газар битгий алгадаарай. Таны гол зорилго бол хүүхдийг гэмшүүлж, хүмүүжүүлж, бурууг нь ойлгуулах болохоос биш энд тэндээс цуглуулсан уур уцаараа эр бяраараа гаргах биш. Ямар нэг ганбанз, гулууз, шаахай, суран бүс ашиглаж хэрхэвч болохгүй. Үүнтэй, үүнгүй бөгсөн дээрээ алгадуулж байгаа хүүхэд айдаг.

Ямар нэг ганбанз, гулууз, шаахай, суран бүс ашиглаж хэрхэвч болохгүй.

Мартаж болохгүй хоёрдугаар дүрэм бол ууртай үедээ хэзээ ч, бүр хэзээ ч хүүхдээ алгадахгүй байх. Хүн ууртай үедээ хамгийн буруу шийдвэр гаргадаг. Та насанд хүрсэн хүн учир тэвчээр гэж юу байдгийг хүүхэд, сурагчдадаа харуулж сургах үүрэгтэй. Хэрэв таны уур их хүрч байгаа бол нүдээ аниад, өөр өрөөнд ороод хэсэг байж тайвшраад эргэн ирж учраа ол.

Хүүхдийг олон нийтийн газар, хамт олон, ах, эгч, дүү, найз нарынх нь хажууд алгадаж шийтгээд хэр чанга, зарчимч эцэг, эх, багш болохоо батлах гэсний хэрэггүй. Та хүүхдээ тийм буруу зүйл хийхээс нь анхнаасаа сэргийлж, зааж сургаж болох байсан. Анхны алдаанд нь дөрөөлж хүүхдийг зодож болохгүй. Хүүхэд бол хүүхэд, “Айлд зочилж очоод гэрийнх нь эд зүйлийг зөвшөөрөлгүй үзэж болохгүй”, “Хүний цүнх зөвшөөрөлгүй уудалж болохгүй”, “Айлын хүүхдийн тоглоом хэчнээн таалагдсан ч “Авч явна” гэж уйлахгүй” гэж хэлмэгц л шидийн мэт больчихгүй. Та 10, 20 удаа давтаж хэлж байж сая нэг ойлгоно. Хэрэв энэ бүхнийг мэддэг, чаддаг хэрнээ илт зөрүүдэлж байгаа бол “бай бай” өгөх цаг болжээ.

Гэхдээ хүүхдээ дагуулаад угаалгын өрөө юм уу, эзгүй өрөөнд шийтгэх хэрэгтэй. Хүүхэд “олон түмний” өмнө бөгсөө гаргаад жанчууллаа гэж бодъё, гурав ба түүнээс дээш насны хүүхэд "ухаан" суусан байдаг учраас маш их ичиж, шийтгүүлсэндээ биш, олны өмнө тийм байдалд орсондоо бүр их зовох болно. Жинхэнэ найз мөн л бол олны өмнө биш, зөвхөн өөрт нь алдаа дутагдлыг нь хэл гэдэг байх аа. Хүүхэд ч ялгаагүй. Та анзаарвал хүний өмнө алгадуулсан, ганцаараа байхдаа алгадуулсан хүүхдийн гаргах хариу үйлдэл, хандлага тэс өөр.

Хэрэв таны уур их хүрч байгаа бол нүдээ аниад, өөр өрөөнд ороод хэсэг байж тайвшраад эргэн ирж учраа олох ёстой.

Хүүхдээ юуны учраас алгадаж, шийтгэж байгаагаа заавал хэлж, тайлбарлах ёстой. Мөн “бай бай” өгөх гэж байгаагаа урьдаас сануулж, үйл хөдлөлөө хянах боломж олго. Таны бодол санааг хүүхэд, сурагч чинь уншаад, муухай харцыг тань мэдрэх албагүй. Гэнэт барьж аваад цохиулж байх ёстой боксын мешок чинь хүүхэд биш. Жишээ нь “Би чамд болохгүй, ингэхгүй гэж маш олон удаа хэллээ, чи мэдсээр байж ээжийнхээ/аавынхаа/багшийнхаа үгэнд ороогүй зөрүүдэлсэн учир чамд бай бай өгч байна”, “Тоглоомоо хураа гэж зөндөө хэллээ, яагаад тоохгүй байгаа юм. Чи тоглосон бол өөрөө хураах хэрэгтэй, хүсвэл би чамд тусалж болно” гэх мэтээр тайлбарлаад дараа нь бөгсөн дээр нь алгадаарай.

Алгадаж, шийтгэснийхээ дараа бүү уучлал гуй. Хэрэв та хүүхдээ буруу зүйл хийснийх нь төлөө зөв зохистой байдлаар “бай бай” өгсөн бол араас нь уучлал гуйх шаардлагагүй. Ялангуяа аав нь охин хүүхдээ зодчихоод араас нь “Би чамд хайртай болохоор л ингэсэн юм. Уучлаарай” гээд байвал охин чинь том болоод нөхөртөө зодуулж, үүнтэйгээ эвлэрэх магадлалтай. Хүүхдэдээ хайртай хэвээрээ гэдгээ хэлж, тэвэрч ойлгуулахад л болно. 

Хүүхдийн “бай бай” авах нас дунджаар 10 нас хүрээд өндөрлөх учиртай. Учир нь энэ бол хүүхдээ айлгаж биш, хайраараа хүмүүжүүлэх цаг. Хамгийн сайн найзаас нь ч илүү найз нь байж, ярилцаж, дотроо алгадаад авмаар байсан ч тэвчиж яриаг нь сонсох ёстой. Өсвөр насны хүүхэд тань “Өнөөдөр манай ангийн хүүхдүүд тамхи татсан” гэж хэллээ гэж бодъё. Тэр үед нь та “Яадаг хүүдий вэ”, “Чи бас татсан уу”, “Ёстой хохь чинь шүү, амаа ар дээрээ гартал алгадуулав” гэж хэлмээр байсан ч тэвчээртэй бай. Тэгж байж хүүхэд тань өөр нууцуудаа хэлдэг болно. Анхны оролдлого дээр нь тас загначихвал хүүхэд чинь архи ууж, клаб орж, тамхичин болсон ч танд хэлэхгүй гэдгийг санаарай.

Хүүхэддээ хайртай хэвээрээ гэдгээ хэлж, тэвэрч ойлгуулахад л болно.

Өсвөр насны хүүхдийг шийтгэх ерөнхийдөө үр дүн багатай. Шийтгэлээ гэхэд гар утсыг нь хураах, явахыг хүссэн тоглолтод нь явуулахгүй, найзындаа очихыг түр хугацаагаар хорих арга ашиглаж болно. Хамгийн гол философи бол “Өөрийгөө хүмүүжүүл, тэртэй тэргүй хүүхэд эцэг, эхээ л дуурайдаг” гэх юм. Хүүхдийг зургаан нас хүртэл нь хүмүүжүүлж чадаагүй бол насаараа чихнээсээ хонх уяулах магадлал 80 хувь.

Эцэст нь хүүхдээ бөгсөн дээр нь алгадаж шийтгэх бол хамгийн эцсийн сонголт гэдгийг хатуу санаарай. Үүнээс өмнө та байж болох бүхий л арга замыг ашиглаад дуусгасан байх ёстой. Түүнээс биш олон ангит кино, дуртай нэвтрүүлгээ үзэх гэж яарсандаа, ажил хийж ядарсандаа гялс “бай бай” өгөөд дуугай болгочихож болохгүй. Та ажил дээрээ их стресстэй хүнд өдрийг өнгөрөөсөн бол гэртээ ирээд өөртөө 30 минутын амралт өг.

Зохистой амралт бол фэйсбүүк, зурагт үзэж, ном уншилгүй чив чимээгүй өнгөрөөсөн цэвэр 30 минутыг хэлнэ. Юу ч ярихгүй, юунд ч энерги зарцуулахгүй. Ийм амралтын өмнө болон дараа хүүхдүүдийн байр байдал тэвчээрийг тань хэр барж байгааг хараарай.